De tweede Cultuurbarometer laat zien dat veel wetenschappers de ambities van het programma steunen, maar nog te weinig resultaat zien

In januari 2026 heeft Berenschot in opdracht van het programma Erkennen & Waarderen de tweede meting uitgevoerd van de Erkennen & Waarderen Cultuurbarometer. Met de cultuurbarometer maken de kennisinstellingen inzichtelijk of de ambities van het programma en bijbehorend gedrag op de werkvloer worden herkend, ervaren en gedeeld. Daarnaast brengt de cultuurbarometer in beeld in hoeverre de beoogde cultuurverandering vordert.

De resultaten van de tweede meting zijn zowel bemoedigend als confronterend. Bemoedigend omdat er onder wetenschappers brede steun bestaat voor de ambities van het programma Erkennen & Waarderen. Confronterend omdat wetenschappers de afgelopen twee jaar op de werkvloer onvoldoende hebben gemerkt van het beleid dat instellingen hebben ontwikkeld.

Brede steun voor de ambities

Vrijwel alle respondenten herkennen zich in de vijf kernambities van Erkennen & Waarderen. Slechts minder dan drie procent geeft aan zich hier niet in te herkennen. Ook voelt een meerderheid van de academici zich persoonlijk erkend en gewaardeerd voor het werk dat zij doet. Dat is een belangrijk, positief signaal. De resultaten bevestigen verder dat veel academici de beweging richting bredere erkenning en waardering ondersteunen en hopen op een academische cultuur waarin ruimte is voor diverse talenten, samenwerking, leiderschap, impact, open science en onderwijs.

Kloof tussen beleid en praktijk

Tegelijkertijd laat de cultuurbarometer zien dat veel academici nog beperkt verandering ervaren in hun dagelijkse werkzaamheden. Hoewel ruim veertig procent positieve ontwikkelingen ziet op beleidsniveau, merkt het merendeel nog weinig verandering in systeem, cultuur en praktijk.

Een deel van de wetenschappers ziet de uitgevoerde Erkennen & Waarderen maatregelen als een papieren werkelijkheid. Oude beoordelingsmechanismen zouden vaak leidend blijven en criteria voor benoeming en bevordering zijn niet altijd duidelijk. De eerlijkheid gebiedt daarbij te zeggen dat deze discrepantie kenmerkend is voor een cultuurverandering.

De brede steun voor de ambities van het programma, gecombineerd met de frustratie over de uitvoering, laat zien dat een meerderheid van de universitaire medewerkers juist méér verandering wil, niet minder. Ook blijkt dat alle disciplines de ambities van het programma breed steunen. Daarmee doorbreken de resultaten de mythe dat sommige disciplines uitsluitend waarde hechten aan kwantitatieve metrics.

De afgelopen jaren is binnen instellingen veel veranderd in het denken over ontwikkeling, kwaliteit, leiderschap en loopbanen. Dat heeft geleid tot nieuw beleid, nieuwe processen en nieuwe instrumenten. Goede voorbeelden daarvan zijn inmiddels op steeds meer plekken zichtbaar. Erkennen & Waarderen bevindt zich op een belangrijk punt: de uitgangspunten en instrumenten zijn in toenemende mate aanwezig, maar moeten onderdeel worden van dagelijks gedrag, leiderschap en de academische praktijk.

De volgende stap in de cultuurverandering

Met ongeveer tienduizend respondenten biedt de Erkennen & Waarderen Cultuurbarometer een rijke en waardevolle bron om van te leren en de aanpak aan te scherpen. Juist daarom is het belangrijk dat kennisinstellingen goed luisteren naar de signalen en reflecties vanaf de werkvloer. De resultaten laten zien dat er behoefte is aan meer transparantie, duidelijke communicatie en effectieve implementatie van de veranderingen. Daarbij ligt een belangrijke rol voor leiderschap op het niveau van het middenmanagement, dat de brug vormt tussen beleid en dagelijkse praktijk.

Daarmee bieden de uitkomsten niet alleen aanleiding tot reflectie, maar ook handvatten voor instellingen om de cultuurverandering verder te verdiepen en duurzaam te verankeren in de dagelijkse praktijk.

Het volledige rapport van de Erkennen & Waarderen Cultuurbarometer is online te raadplegen.

De partners van het programma Erkennen & Waarderen zijn:

• UNL
• NWO
• UMCNL
• ZonMw
• KNAW
• NLU