Leo Lucassen over Erkennen & Waarderen: 'Ruimte voor ieders talent' (KNAW)

februari 2026, bron: website KNAW

Wetenschap is tegenwoordig meer dan publiceren en subsidies binnenhalen. In het landelijke programma Erkennen & Waarderen (E&W) staan bijvoorbeeld ook het belang van leiderschap, samenwerking en maatschappelijke impact centraal. De KNAW ondersteunt dit programma als aanjager van de wetenschap én als werkgever van twaalf instituten.

Samen met Leo Lucassen, directeur IISG en oud-voorzitter van de Stuurgroep E&W bij de KNAW bespreken we de voortgang van het programma. ‘Het gaat langzaam, maar er zit wel beweging in.'

Het belang van erkennen en waarderen

‘Al sinds mijn studententijd (in de jaren ’70 en ’80) vind ik het belangrijk dat wetenschappers hun kennis niet alleen delen met vakgenoten, maar ook met de samenleving. Dat vraagt andere vormen van communicatie dan alleen publiceren in vakbladen. Denk aan zoals schrijven voor kranten, samenwerken met musea of actief zijn op de sociale media. Dat heb ik altijd gecombineerd met fundamenteel onderzoek; dat is en blijft de basis.’

‘E&W gaat over ruimte maken voor verschillende manieren waarop wetenschappelijk werk zichtbaar wordt. Die uitingsvormen zijn divers, maar moeten ook meetellen bij beoordelingen en subsidieverlening. Wat overigens niet betekent dat iedereen dat moet doen, want het moet je wel liggen. Waar het om gaat is dat wetenschappers die een goed evenwicht vinden tussen academische kwaliteit en maatschappelijke impact, daarvoor erkend moeten worden’.

Zie jij verandering in de waardering van publieksuitingen?

‘Dat verschilt per discipline. In bèta- en levenswetenschappen, waar internationale competitie groot is, ligt dit lastiger. In de sociale en geesteswetenschappen is publieke betrokkenheid meer ingeburgerd. In mijn eigen vakgebied, geschiedenis, zie ik duidelijk meer waardering voor maatschappelijke zichtbaarheid, zolang die is gebaseerd op degelijk onderzoek. Ook universiteiten vinden het fijn als hun wetenschappers zichtbaar zijn in de media. Vroeger werd dat frivool gevonden, nu is er veel meer waardering voor als iemand een maatschappelijk probleem vanuit gedegen kennis kan duiden.’

Heeft het landelijke programma E&W daaraan bijgedragen?

‘Ongetwijfeld, al was de beweging al langer gaande. De thema’s die vanuit de Erkennen & Waarderen agenda worden geadresseerd, spelen al veel langer. Het landelijke programma is vijf jaar geleden op een rijdende trein gesprongen en heeft die beweging op sommige punten versneld. Het heeft het onderwerp in ieder geval hoger op de agenda gezet bij bestuurders en beleidsmakers.’

‘Het narratief cv van NWO is een goed voorbeeld. Bij beurzen zoals Veni draait het niet meer alleen om lange publicatielijsten, maar om een samenhangend verhaal over wat je als wetenschapper hebt gedaan, waarom en met welke impact. Het kan dus zijn dat iemand een beurs aanvraagt met een korte publicatielijst. Vroeger zou zo’n aanvraag veel minder kans maken, maar nu wordt ook gekeken naar de visie op het onderwerp en hoe de publicatie die visie ondersteunt. Zo wordt langzaamaan kwaliteit boven kwantiteit gesteld, waarbij ook maatschappelijke en teamgerichte bijdragen zichtbaarder worden.’

Wat heeft de stuurgroep bij de KNAW opgeleverd?

‘We hebben de laatste jaren bij de KNAW gewerkt aan het belang van waarderend leiderschap, aan erkenning voor de verschillende vormen van onderzoeksbijdragen en voor Open Science-activiteiten. Een belangrijk punt is daarnaast de aandacht voor medewerkers zonder primaire onderzoekstaak, zoals collectiespecialisten, facilitair personeel en ondersteunende diensten. Hun werk is essentieel voor het doen van wetenschappelijk werk, maar wordt vaak onvoldoende erkend.

Ook is er inmiddels een nieuw jaargesprek format voor medewerkers, met meer aandacht voor gewenste ontwikkeling en persoonlijke ambities, voor werken in een team, en reflectie op de leidinggevende. En heel belangrijk: iedere medewerker kan met de leidinggevende in gesprek over wetenschappelijke werkzaamheden, ongeacht of hij of zij een formele wetenschappelijke functie heeft. Op die manier erkennen we ook het wetenschappelijke werk van medewerkers zonder primaire onderzoekstaak.’

Aandacht voor Erkennen & Waarderen

‘Hoewel het project Erkennen & Waarderen bij de KNAW formeel is afgerond, is het onderliggende werk dat allerminst. Goed academisch leiderschap vraagt blijvend aandacht voor ieders talent en ambitie, voor wat er binnen teams gebeurt en voor ontwikkelingen in de wetenschap.

Ik zou het heel goed vinden om jaarlijks KNAW-breed stil te staan bij de thema’s en de goede voorbeelden met elkaar te delen. Daarnaast zou een KNAW-brede werkgroep kunnen onderzoeken hoe het onderscheid tussen medewerkers met en zonder primaire onderzoekstaak verder kan worden verminderd. Wetenschap is teamwork, en dat vraagt om erkenning van alle specialisten die eraan bijdragen.'

Voor de collega's

'Zorg ervoor dat het onderwerp erkennen en waarderen geagendeerd blijft. Dan bedoel ik niet alleen aan de directie- of bestuurstafel, maar ook in de onderzoeksgroep van het instituut of de afdeling waar jij deel van uit maakt. Voer het gesprek met je collega’s binnen en buiten de KNAW. Momenteel loopt er een landelijke enquête de Cultuurbarometer, gericht op medewerkers met een wetenschappelijke functie bij alle gelieerde kennisinstellingen. Deel je mening en praat mee! Zo kun je van binnenuit invloed uitoefenen op de systeemverandering die nodig is.’

Over het programma Erkennen & Waarderen

In 2019 zijn wij samen met de andere Nederlandse kennisinstellingen en wetenschapsfinanciers het landelijk programma Erkennen & Waarderen (E&W) gestart. Gezamenlijk willen wij wetenschappelijk werk breder erkennen en waarderen, waarbij ieder talent telt.